समाजप्रतिको मनोबैज्ञानिक सोच
सोच नं.१.
हामीलाई लाग्छकि समाज,दाजुभाइ आफन्त हरूले हामीलाई के दिएका छन् र ? खालि ईर्ष्या गर्छन् कुरो काट्छन् अझ यस्तो लाग्छ उनिहरूले हाम्रो खेदो खन्न मात्र जानेका छन । हामिहरूलाई समस्या पर्दा रमाउने, खुसिहुनेत उनिहरूको आदत भईसक्यो ।
सोच नं.२.
त्यहि समाजलाई अर्को पाटोबाट बुझ्दा हामीलाई कतिसम्म गर्वलाग्छ भने उनिहरू हाम्रो समाजमा नभईदिएको भए हामी अधुरो अनि एक्लो हुने थियौँ उनिहरूले हामीलाई धेरै सहयोग गरेका छन् । हाम्रो दु:ख,सु:ख मा साथ दिएका छन् ।कसैले गलत गर्न खोज्योभने सम्झाउने,सुधार उन्मुख समाज निर्माणमा जोड दिने गरेका छन्, केही परिहाल्यो भने प्रत्यक्ष सहयोगमा जुटीहाल्छन् यस्तोपो मेरो समाज, दाजुभाई, अनि आफन्त ।
सोच नं.३.
म आजसम्म जे जस्तो मान्छे बने म मेरै कारणलेत भए,मेरो सफलतामा मैले पायको दु:ख जति अरू कस्लेपो पायोहोला र? अरूत हेर्ने अनि रमाउने मात्र त हुन । दु:खलाईत एक्लैले पार लगाईयको हो । यस्मा कसैको साथ अनि सहयोग छैन ।......
सोच नं.४.
कसैको सफलतामा आफू सहभागी नहुदा ,अहो यस्तो खुसिको क्षणमा पनि म उपस्थित हुन सकिन,कति रमाईलो होला त्यो घर,त्यो परिवार,हामिजस्तै दु:ख कष्ट गर्दै आएका हुन, आज यो दिन आउनुमा उनको ठूलो योगदान छ। उनिले गरेको मेहनतलाई मैले फलो गरेर मैले पनि सफलता प्राप्त गरे ।आज उनी खुसि हुँदा म झन धेरै खुसि छु । अनि कसैलाई दु:ख पर्दा , यति पिडा हुन्छ मलाई म शब्दमा बयान गर्न सक्दिन । म धेरै दु:खि छु म जसरि हुन्छ सक्दो सहयोग गर्न तत्पर रहन्छु ।......
सोच नं.५.
यिनी हाम्रै मान्छे हुन, उनिहरूको काममा म मात्रै आज नजाँदा खासै फरक नपर्ला किनकि अरू अरू आईहाल्छन नी किनकि यिनिहरूले मलाई खासै वास्ता पनित गर्दैनन् । फेरि पहिलो प्राथमिकता आफुलाई नैतहो दिनुपर्ने । आ. पछि हेरौंला ।
सोच नं.६.
अहो ! हामीलाई यत्रो दुःख पर्दा समेत देखिन पनि आयनहै त्यो ,कत्रो मान्छे बनेछ कम्सेकम एक कल फोनत गर्नुपर्छ । उसलाई पर्दा हामिले कति सहयोग गरेकाथियौं आज सबै बिर्सेछ । ठिकछ यसैबेलाहो मान्छे चिन्नी ।
यी माथि उल्लेखित सोचहरू अहिले हाम्रो समाजमा कुनैन कुनै रूपमा मेल खान जान्छ । आजको यो २१ अैा शताब्दीको युगमा आईपुग्दा समयसँगै हरेक कुराहरू परिवर्तन हुँदै गएका छन् सोच नं. १ देखि ६ सम्म विश्लेषण गर्दा यो सबै समाजको प्रकृति हो , विशेषताहो,अनि यउटा मनोबैज्ञानिक सोच यात भ्रमहो । मानिस एक सामाजिक प्राणीहो समाजमा रहेर गरेका अनेक कामहरू उदाहरणीय हुन्छन् तर आज मान्छले नत बोलिलाई नियन्त्रण गर्न सकेको छ, नत व्यवहालाई। उसको कर्म केहो ? उ कसरी चल्नुपर्छ ? उसले कस कस्ले भनेको मान्नुपर्छ ? समाजमा उसको सहयोग र योगदान कस्तो हुनुपर्छ ? के उ एक्लैले आफ्नो जीवन पुर्णरूपमा चलाउन सक्छत ? एक्लै हुँदा र समाजमा रहदाँको अन्तर कस्तो हुन्छ त्यो सबै मुल्यांकन हामी सबैले गर्न जरुरी छ । कर्मले मानिसलाई कहाँ कहाँ सम्म पुर्याउछ विश्वको जुनसुकै कुनामा रहेपनि सहयोग र सद्भाव सदा रहन जरुरी छ । हुनत समाजले हामिलाई सकारात्मक एवं नकारात्मक दुबै कुरा सिकाउँछ । एउटाको सफलतामाथि रिस गर्ने,अनि असफलतामाथि घृणागर्ने पनि समाजलेनै गरेका कैयौं उदाहरणहरू छन् ।
जर्ज अर्बेल को एउटा सान्दर्भिक भनाइ यहाँ राख्न चाहन्छु -समाज सत्य देखि जति टाढा जान्छ उति नै बढी यसले सत्य बोल्ने मानिसहरुलाई घृणा गर्न सुरु गर्दछ । समाजले एउटा संगठित संरचना प्रदान गर्छ जहाँ मानिसहरूले आ-आफ्ना जिम्मेवारीहरू निर्वाह गरेर साझा उद्देश्यलाई समर्थन गर्छन्। समाज मानव जीवनको एक अभिन्न अंग हो, जसले सामाजिक अनुशासन, परम्परा, संस्कार, र मूल्यहरूको विकासमा योगदान पुर्याउँछ।
समाजले व्यक्तिहरूलाई आ-आफ्नो जीवनलाई व्यवस्थित गर्न र सामाजिक सहयोग तथा परस्पर आदानप्रदानको माध्यमबाट आत्मनिर्भर बन्न प्रेरित गर्छ। समाजको मुख्य विशेषता नै सहअस्तित्व र समन्वय हो, जहाँ प्रत्येक व्यक्ति अन्य व्यक्तिहरूसँग अन्तरसम्बन्धित हुन्छ। यसले व्यक्तिहरूलाई सुरक्षित महसुस गराउँछ, मानसिक सन्तुलन कायम राख्न र एकअर्कामा निर्भर हुन सघाउँछ।
समाजलाई सुदृढ बनाउनका लागि एकता, विश्वास, र पारस्परिक सहयोग अनिवार्य मानिन्छ। समाजमा सकारात्मकता र सद्भाव कायम गर्न, एकले अर्काको विचारलाई सम्मान गर्नुपर्छ र भिन्नताहरूप्रति सहिष्णुता अपनाउनुपर्छ। परिवार, समुदाय, संस्कृति, धर्म, र परम्पराको संयुक्त प्रभावले समाजको रूपरेखा निर्माण गर्छ। यस्ता सामाजिक संरचनाले नै समाजलाई उन्नति र प्रगतितर्फ डोर्याउँछ।
समाज, त्यसका मूल्य, र संरचना समयसंगै परिमार्जित र परिवर्तन हुँदै जान्छन्। यसरी समाजले नै व्यक्तिहरूको व्यक्तिगत र सामूहिक जीवनलाई सन्तुलन प्रदान गरेर समाज र राष्ट्रको विकासलाई अगाडि बढाउँछ।
✍️ रविन लामिछाने
